Czy nasze hasła są tak bezpieczne, jak nam się wydaje?

To zależy. Od tego, jak je tworzymy, przechowujemy i używamy na co dzień. Bezpieczeństwo haseł nie zależy wyłącznie od technologii.

Codziennie sięgasz po telefon, sprawdzasz pocztę, zaglądasz do banku albo sklepu internetowego. Wiele z tych usług prosi Cię o hasło. Wpisujesz je niemal automatycznie i po chwili widzisz to, czego szukasz.

Z czasem zaczęłam zastanawiać się, jak to działa. Przecież system nie widzi osoby trzymającej telefon. Nie zna jej twarzy ani głosu. Skąd więc wie, że powinien otworzyć właśnie to konto?

Aby odpowiedzieć na pytanie, czy nasze hasła są tak bezpieczne, jak nam się wydaje, warto najpierw zobaczyć, jak system sprawdza użytkownika.

Jak hasło pozwala systemowi sprawdzić, że to naprawdę Ty?

Gdy wpisujesz login i hasło, wykonujesz dwa różne kroki. Login mówi systemowi: „chcę wejść na to konto”. Hasło ma potwierdzić: „znam informację, którą powinien znać właściciel tego konta”.

W tym przypadku proces sprawdzania, czy użytkownik zna właściwe hasło, jest częścią uwierzytelniania. Uwierzytelnianie może jednak wykorzystywać również inne metody potwierdzenia dostępu.

Podczas logowania samym hasłem system nie sprawdza Twojej twarzy, głosu ani sposobu pisania. Nie wie też, kto trzyma urządzenie. Sprawdza jedynie, czy podane hasło odpowiada chronionemu zapisowi przypisanemu do konta.

Dlatego poprawne hasło nie jest ostatecznym dowodem tożsamości człowieka. Jest dowodem znajomości określonej informacji.

Żeby zrozumieć, skąd bierze się to zaufanie, trzeba najpierw zobaczyć, o co dokładnie system pyta podczas logowania.

Co system sprawdza po wpisaniu hasła?

Wykonuje porównanie. System przetwarza wpisane hasło zgodnie z informacjami zapisanymi przy koncie, a następnie porównuje otrzymany wynik z chronionym zapisem. Jeżeli wyniki się zgadzają, uznaje, że podano właściwe hasło.

Pełni więc ono bardzo konkretną rolę. Łączy konto z informacją, którą powinien znać jego właściciel, a systemowi daje prosty sposób podjęcia decyzji o dostępie. Hasło jest informacją wykorzystywaną przez system.

Czy serwis przechowuje nasze hasło?

Dobrze zaprojektowany serwis nie powinien przechowywać hasła tak, jak zapisujemy słowo w notatniku. Zamiast tego tworzy z niego chroniony zapis, często nazywany hashem lub skrótem hasła.

Kiedy pierwszy raz spotkałam się ze słowem „hash”, byłam przekonana, że to literówka. Dopiero później odkryłam, że za tym terminem kryje się mechanizm wykorzystywany przez serwisy, gdy logujemy się za pomocą hasła. Zastanawiałam się, jak ten mechanizm działa.

Taki system nie zapisuje hasła wprost. Przetwarza je za pomocą specjalnego algorytmu przeznaczonego do ochrony haseł. Dodaje też unikalną, losową wartość nazywaną solą.

Sól sprawia, że dwa identyczne hasła mają w bazie różne zapisy. Dzięki temu nie wystarczy porównać zapisów, aby od razu zauważyć, że dwie osoby wybrały to samo hasło. Każdy chroniony zapis powstaje więc niezależnie.

Podczas logowania system ponownie przetwarza wpisane hasło z użyciem soli zapisanej razem z jego chronioną postacią. Następnie porównuje otrzymany wynik z chronionym zapisem. Dzięki temu może sprawdzić zgodność bez przechowywania hasła w zwykłej postaci.

Czy AI może odgadywać nasze hasła?

AI może wspierać próby odgadywania haseł, ale nie daje pewności, że konkretne hasło zostanie odgadnięte. Może analizować wzorce występujące w dużych zbiorach danych i na tej podstawie wskazywać bardziej prawdopodobne kombinacje.

Wyobraź sobie, że zakładasz konto w nowej aplikacji. W polu hasła wpisujesz imię psa i rok, który łatwo zapamiętać. System prosi jeszcze o dużą literę i znak specjalny, więc poprawiasz zapis. Hasło wygląda na bardziej skomplikowane. Dla człowieka może nawet sprawiać wrażenie przypadkowego.

Nie jest jednak przypadkowe. Powstało według schematu, z którego korzysta wiele osób: znane słowo, ważna liczba i znak dodany na końcu. Właśnie takie wzorce potrafi rozpoznawać sztuczna inteligencja.

AI może pomagać tworzyć bardziej prawdopodobne listy haseł do sprawdzenia, ponieważ modele potrafią uczyć się schematów występujących w ujawnionych zbiorach. Nie oznacza to jednak, że AI potrafi odgadnąć dowolne długie i losowe hasło.

Jeżeli hasło powinno być długie, unikalne i trudne do przewidzenia, to pojawia się pytanie: jak zapamiętać kilkanaście różnych haseł?

Jak zapamiętać wiele różnych haseł?

Na szczęście nie musimy polegać wyłącznie na pamięci. Istnieje kilka sposobów, które pomagają korzystać z długich i unikalnych haseł. Można korzystać z jednego lub łączyć kilka różnych rozwiązań.

Fraza hasłowa. Jak to działa?

Fraza hasłowa to dłuższy zestaw kilku niepowiązanych słów. Dla wielu osób prostym sposobem na poprawę bezpieczeństwa haseł jest fraza, np. „Lawenda Most Kompas Jagoda”. To wyłącznie przykład konstrukcji. Nie należy używać tej konkretnej frazy jako własnego hasła.

Odpowiednio długa, nieprzewidywalna i unikalna fraza może być łatwiejsza do zapamiętania niż przypadkowy ciąg znaków, a jednocześnie trudniejsza do odgadnięcia. Taka fraza nadal powinna być unikalna dla danego konta.

Czym jest menedżer haseł?

To program, który pomaga tworzyć i przechowywać długie, unikalne hasła, dzięki czemu nie trzeba zapamiętywać każdego z nich. Dostęp do menedżera warto dodatkowo zabezpieczyć dostępnymi metodami ochrony, na przykład MFA.

Jak działają klucze dostępu?

W niektórych usługach tradycyjne hasło można zastąpić kluczem dostępu, czyli passkey. Podczas jego tworzenia powstają dwa powiązane ze sobą klucze kryptograficzne. Klucz publiczny trafia do serwisu, a klucz prywatny pozostaje chroniony na urządzeniu, w menedżerze poświadczeń albo na kluczu sprzętowym.

Podczas logowania serwis wysyła do urządzenia specjalne wyzwanie. Urządzenie wykorzystuje klucz prywatny do przygotowania odpowiedzi, a serwis sprawdza ją za pomocą zapisanego klucza publicznego.

Użycie klucza dostępu zatwierdzamy podobnie jak odblokowanie urządzenia:

  • kodem urządzenia,
  • odciskiem palca,
  • rozpoznaniem twarzy.

Kod lub dane biometryczne służą do lokalnego odblokowania klucza. Serwis nie otrzymuje naszego odcisku palca, obrazu twarzy ani kodu urządzenia.

Klucz dostępu może więc zastąpić hasło, a nie tylko stanowić kolejny krok po jego wpisaniu. Ponieważ jest powiązany z konkretną stroną lub aplikacją, zapewnia odporność na typowe próby wyłudzania danych logowania.

To ważna zaleta, ponieważ hasła są tylko jednym z elementów ochrony naszych kont i danych. O tym, gdzie właściwie zaczyna się bezpieczeństwo cyfrowe, przeczytasz więcej w artykule Czym jest bezpieczeństwo cyfrowe i gdzie się zaczyna?

Co dzieje się po wpisaniu poprawnego hasła?

Poprawne hasło nie otwiera od razu wszystkich informacji w systemie. Najpierw potwierdza, że użytkownik zna hasło przypisane do konta. Dopiero później system sprawdza, co temu użytkownikowi wolno zobaczyć i zrobić. Ten drugi proces nazywa się autoryzacją.

Można to porównać do wejścia do budynku biurowego. Karta przy drzwiach potwierdza, że możemy wejść do środka. Nie oznacza jednak automatycznie dostępu do każdego pokoju. Jedne drzwi otworzą się od razu. Inne pozostaną zamknięte, ponieważ wymagają dodatkowych uprawnień.

Co to jest uwierzytelnienie dwuskładnikowe (2FA)?

To metoda logowania polegająca na dwuetapowej weryfikacji użytkownika. Niektóre usługi chcą uzyskać jeszcze jedno potwierdzenie. Dlatego po wpisaniu hasła proszą o kod, zatwierdzenie w aplikacji albo użycie urządzenia, które wcześniej zostało połączone z kontem. To wpływa na bezpieczeństwo haseł.

Kiedyś odbierałam te dodatkowe kroki głównie jako utrudnienie. Dzisiaj widzę, dlaczego są ważne:

  • pierwszy krok odpowiada na pytanie: „Czy znasz hasło?”
  • drugi krok odpowiada na inne: „Czy możesz potwierdzić logowanie w jeszcze jeden sposób?”

Jeśli drugi krok wykorzystuje inny rodzaj potwierdzenia, na przykład kontrolę nad zarejestrowanym urządzeniem lub kod z aplikacji uwierzytelniającej, mówimy o uwierzytelnianiu wieloskładnikowym. System sprawdza wtedy co najmniej dwa różne czynniki, zanim przyzna dostęp.

Czy poprawne hasło oznacza, że system naprawdę rozpoznał człowieka?

Nie do końca. System nie rozpoznaje nas tak, jak robi to druga osoba. Nie wie, kto siedzi przed ekranem. Wie jedynie, że wpisano hasło przypisane do konkretnego konta i, jeśli było to wymagane, wykonano dodatkowy krok potwierdzający.

Właśnie dlatego warto rozumieć hasło jako dowód wiedzy, a nie cyfrowy dokument tożsamości. To niewielka różnica w słowach, ale duża różnica w rozumieniu całego procesu.

Czy nasze hasła są tak bezpieczne, jak nam się wydaje? Podsumowanie

Czy nasze hasła są więc tak bezpieczne, jak nam się wydaje? Mogą być, ale nie dzieje się to samo z siebie. Ich bezpieczeństwo zależy nie tylko od technologii, lecz także od decyzji, które podejmujemy każdego dnia.

Hasło jest ważnym elementem ochrony konta. Jego skuteczność zależy od wielu czynników. Nawet najlepiej zaprojektowany system nie ochroni konta, jeśli używamy prostego, przewidywalnego hasła albo tego samego hasła w wielu miejscach.

Z drugiej strony nawet silne hasło nie daje pełnego bezpieczeństwa, gdy trafi w niepowołane ręce. Wiemy już, że system nie rozpoznaje człowieka. Sprawdza znajomość określonej informacji.

Dlatego bezpieczeństwo haseł nie wynika wyłącznie z technologii. Zależy też od naszych codziennych decyzji: sposobu tworzenia haseł, przechowywania ich oraz korzystania z dodatkowych zabezpieczeń.

Hasło nie potwierdza, kim jesteśmy. Potwierdza jedynie, że znamy określoną informację.

Skoro serwisy nie przechowują naszych haseł w zwykłej postaci, pojawia się kolejne pytanie:

→ Skąd biorą się wycieki haseł?

FAQ

Skąd system wie, że to ja się loguję?

System nie widzi człowieka siedzącego przed ekranem. Sprawdza jedynie, czy wpisane hasło pasuje do informacji przypisanej do konta.

Czy ktoś może odgadnąć moje hasło?

Tak. Szczególnie jeśli hasło opiera się na popularnych słowach, datach, imionach lub przewidywalnych schematach. Im bardziej przewidywalny sposób tworzenia hasła, tym łatwiej wskazać najbardziej prawdopodobne kombinacje.

Dlaczego nie powinno się używać tego samego hasła wszędzie?

Jeżeli dane logowania wyciekną z jednego serwisu, takie samo hasło może zostać wykorzystane do prób logowania w innych miejscach. W ten sposób jedno naruszone konto może zagrozić kolejnym.

Co zrobić, żeby nie pamiętać kilkunastu różnych haseł?

Można korzystać z menedżera haseł lub fraz hasłowych, które ułatwiają używanie różnych haseł dla wielu kont.

Dlaczego po wpisaniu hasła muszę podać dodatkowy kod?

Niektóre systemy proszą o drugi dowód potwierdzający tożsamość użytkownika. Dzięki temu samo poznanie hasła nie wystarcza do przejęcia konta.

Czym są klucze dostępu (passkeys)?

Klucze dostępu to metoda logowania, która może zastąpić tradycyjne hasło. Użytkownik zatwierdza wykorzystanie klucza na swoim urządzeniu, na przykład odciskiem palca, rozpoznaniem twarzy lub kodem urządzenia. Sam kod ani dane biometryczne nie są przekazywane serwisowi.

Czy silne hasło wystarczy do ochrony konta?

Nie zawsze. Nawet bardzo silne hasło nie zapewni pełnego bezpieczeństwa, jeżeli zostanie ujawnione, wykorzystane na fałszywej stronie lub przekazane innej osobie. To właśnie dlatego bezpieczeństwo haseł zależy nie tylko od samego hasła, ale także od sposobu jego używania.

Czy system zna moje hasło?

Serwis może otrzymać hasło podczas logowania, ale dobrze zaprojektowany system nie powinien zapisywać go w zwykłej postaci. Przechowuje chroniony wynik działania algorytmu przeznaczonego do haseł wraz z informacjami potrzebnymi do późniejszego sprawdzenia zgodności.

Czym jest uwierzytelnianie?

Uwierzytelnianie to proces sprawdzania dowodu dostępu przypisanego do konta. Może nim być hasło, kod jednorazowy, kontrola nad zarejestrowanym urządzeniem, klucz bezpieczeństwa albo passkey.

Czy poprawne hasło oznacza, że system mnie rozpoznał?

Nie do końca. System nie rozpoznaje człowieka tak, jak robią to inni ludzie. Sprawdza jedynie, czy została podana właściwa informacja przypisana do danego konta.

Czy hash jest hasłem?

Nie. Hash jest chronionym wynikiem przetworzenia hasła, a nie samym hasłem. W dobrze zaprojektowanym systemie powstaje przy użyciu algorytmu przeznaczonego do ochrony haseł oraz unikalnej soli.

Warto zajrzeć również do:

Źródło grafiki: Designed by Magnific.

To pytanie prowadzi dalej...

2 komentarze

  1. Miśka pisze:

    Dużo pozytywnej energii i madrego przekazu. Dziękuję 😊

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *